Jan Golc

Ruch przy muzyce w procesie integracji osób niepełnosprawnych

Niepełnosprawność to pojęcie, które obejmuje różne ograniczenia funkcjonalne jednostek ludzkich w każdym społeczeństwie, wynikające z uszkodzenia zdolności wykonywania jakiejś czynności w sposób uważany za normalny, typowy dla życia ludzkiego. Ograniczenia te mogą mieć charakter stały lub przejściowy, całkowity lub częściowy.

Niepełnosprawność osób może być wrodzona lub nabyta w trakcie życie. Można ją podzielić na niepełnosprawność:

  • ruchową,
  • umysłową,
  • sensoryczną.
    Każdy człowiek chce być chociaż przez chwilę w centrum zainteresowania. Jeżeli tego zainteresowania nie ma, stara się je osiągnąć przez własne czyny:
  • pozytywne (imponowanie intelektem, wiadomościami, wiedzą, mądrością, specjalną zdolnością ruchową)
  • negatywne (słownictwo, używanie słów powszechnie uznanych za nieprzyzwoite, czyny złośliwe wobec innych osób, wobec cudzego mienia; nałogi: alkoholizm, narkomania.)
    Właśnie osoby niepełnosprawne szczególnie wymagają zainteresowania opiekunów i społeczeństwa, aby tą potrzebę im wypełnić. Aby osoby niepełnosprawne mogły normalnie funkcjonować w rodzinie i w społeczeństwie lokalnym, należy wykonać wiele czynności:
  • organizacyjnych (przystosowanie pokoju, mieszkania do niepełnosprawności),
  • edukacyjno-wychowawczych (nauczyć osobę niepełnosprawną i jej opiekunów współdziałania w życiu, z sobą i obok siebie).
    Edukacja ta w większym stopniu dotyczy osób pełnosprawnych, będących w otoczeniu osoby niepełnosprawnej. Ten proces nazywamy integracją. Integracja ma długą historię, jednak w dalszym ciągu u nas "raczkuje", w większości opiera się na procesie mniej sformalizowanym, realizowanym przez osoby bezpośrednio związane z osobami niepełnosprawnymi: rodzice, rodzeństwo oraz z niezastąpionymi wolontariuszami, zrzeszonymi w różnego rodzaju stowarzyszeniach i fundacjach prywatnych, społecznych oraz kościelnych. Proces integracji obejmuje organizację życia i działalność osób niepełnosprawnych w swoim środowisku, mająca na celu wyrównywanie szans edukacyjnych, wychowawczych i zawodowych. Integracja ma również na celu przygotowanie osób "normalnych" do życia z osobami niepełnosprawnymi. W ramach zajęć integracyjnych prowadzona winna być rehabilitacja osób niepełnosprawnych. Właśnie rehabilitacja musi być oparta i poparta wiedzą fachową, umiejętnościami rozróżniania i zdefiniowania tej niepełnosprawności i określenia zakresu rehabilitacji, aby prowadząc ją nie szkodzić. Jedną z interesujących form rehabilitacji niepełnosprawnych jest muzyka i ruch przy rytmie i melodii muzycznej w grupie integracyjnej, a więc wśród osób pełnosprawnych.

    Muzyka jest przyjemna do słuchania dla wszystkich, różnica występuje tylko w indywidualnym podejściu i upodobaniu w jej percepcji. Jedni lubią słuchać cichą melodię, inni głośną, rytmiczną, podrywającą do ruchu ciała. Słuchający na ogół interpretuje ruchem muzykę: kiwaniem głową, tupaniem, wybijaniem rytmu palcami lub dłonią, w ogóle ruchem. Jeżeli muzyka niesie tyle przyjemności i tak jest mobilizująca do ruchu, można i należy ją wykorzystać do rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Muzyka, rytm i melodia wymusza na ćwiczącym ruch o pożądanej amplitudzie i zakresie tworząc przemyślany układ ćwiczeń rehabilitacyjnych inaczej nazywając - taniec integracyjny. Taniec to nie tylko umiejętność stawiania kroków i ruchu ciała w rytmie muzyki, to również nauczanie form towarzyskich, takich jak przedstawianie się, przywitanie, pozdrowienie, proszenie do tańca i dziękowanie za wspólny taniec i towarzystwo, zachowanie się przy stole i w towarzystwie starszych osób. Jest to także przygotowanie do życia. Innym pożądanym efektem nauki tańca jest nabywanie wiadomości o muzyce, rytmie, melodii oraz o kulturze narodów, skąd nauczane tańce pochodzą. Np. samba i jej ojczyzna Brazylia. W czasie zajęć kształtowany jest również słuch muzyczny wraz ze śpiewem, co u nas ostatnio zostało wyraźnie zaniedbane.
    Przede wszystkim taniec w rehabilitacji może spełniać rolę korekcyjną postawę ciała, poprzez konieczność poprawnego stawiania stóp, ruchu ramion, itp. Wynika to z kultury i tradycji poszczególnych tańców, z ustawienia osób tańczących w parze, w grupie. Osiąga się tą poprawność również przez naśladownictwo wskazanych osób, par tanecznych, tańczących poprawnie.

    Taniec dla osób niepełnosprawnych nie kończy się tylko na nauce i wspólnej zabawie. Rozwija się także jako dyscyplina sportowa o zasięgu europejskim i światowym. Jest to "taniec na wózkach" tańczony na turniejach towarzyskich i mistrzowskich. Zwykle jedna osoba z pary tańczącej jest osobą pełnosprawną, a druga siedząca na wózku. I tutaj dochodzimy do istoty tańca jako form ruchu integracyjnego środowisk, w których są i żyją osoby niepełnosprawne. Bawić się przy muzyce, tańczyć, lubią wszyscy bez względu na wiek, sprawność fizyczną czy umysłową. Jak stwierdził to mistrz świata w tańcu towarzyskim Walther Laird, "taniec jest dla człowieka od 5 do 95 lat".
    Nasza rola w tym jest:

  • nauczyć się samemu tańczyć,
  • nauczyć innych, w tym niepełnosprawnych, ruchu przy muzyce, tańca,
  • organizować zabawy, imprezy, prowadzić je, a także uczestniczyć w tego typu imprezach, dać dobry przykład wspólnej zabawy przy muzyce, przy śpiewie lub przy wybijanym rytmie.
    W Krakowie jak i w innych miejscowościach Polski istnieją placówki oświatowe integracyjne, gdzie obok uczniów pełnosprawne są uczniowie niepełnosprawni. W jednej takiej szkole prowadzę zajęcia tańca integracyjnego, oraz koło taneczne Tańca na wózkach. Początki były trudne, teraz po kilku latach działalności tej szkoły bawią się i tańczą wszyscy pełnosprawni i niepełnosprawni. Uczniowie i uczennice niepełnosprawni na swój możliwy sposób interpretuje muzykę ruchem, tańczą, rękami, głową, balansem ciała, jeżeli życie pędzą na wózku inwalidzkim i to zawsze w towarzystwie swoich koleżanek lub kolegów pełnosprawnych jako partnerów. Udało mi się przekonać wszystkich, że taniec to nie tylko stanie w parze przed sobą, że tańczyć można też z osobą siedzącą na krześle, wózku, a nawet stojącą opartą o kule, o krzesło, trzymając ją za dłonie lub tylko dotykając ją własną dłonią.
    Radość niepełnosprawnych tańczących, oraz ich opiekunów jest zwykle tak duża, że kompensuje pewne utrudnienia i nieco nienaturalne ustawienie pary czy grupy w tańcu.
    Zajęcia odbywają się raz w tygodniu w sali tanecznej Zespołu Szkół Ogólnokształcących Integracyjnych nr 3 w Krakowie przy ul Strąkowej 3a (Cegielniana - Ruczaj). Sponsorem zająć jest Urząd Miasta Krakowa.

    Kontakt poprzez Internet:
    totkkf@sp158.krakow.pl lub golcjw@poczta.onet.pl

    Zapraszamy zainteresowanych